Co naprawdę mówią badania naukowe?

Wokół hipnozy klinicznej od lat narasta zainteresowanie nie tylko ze strony praktyków, lecz także środowiska naukowego. Jednym z najczęściej zadawanych pytań jest to, czy krótki cykl hipnoterapii (np. 5–8 sesji) może przynieść efekty porównywalne z dłuższą psychoterapią psychologiczną, trwającą kilkanaście lub kilkadziesiąt spotkań.

Odpowiedź nauki brzmi: tak – w określonych obszarach i przy jasno zdefiniowanych celach, choć nie w sposób uniwersalny i nie bez warunków. Poniżej wyjaśniamy, co dokładnie pokazują badania i jak należy je interpretować.

​

Hipnoza kliniczna jako interwencja krótkoterminowa

Hipnoza kliniczna jest metodą pracy z uwagą i automatycznymi procesami psychofizjologicznymi. W badaniach naukowych traktowana jest jako ukierunkowana, krótkoterminowa interwencja, a nie długofalowy proces narracyjny. Z tego powodu jej skuteczność najczęściej porównywana jest z krótkimi lub średnimi formami psychoterapii, takimi jak CBT, interwencje behawioralne lub terapie psychosomatyczne.

​

Meta-analizy pokazują, że hipnoza szczególnie dobrze działa tam, gdzie kluczową rolę odgrywają automatyczne reakcje organizmu i umysłu, takie jak ból, napięcie trzewne, reakcje lękowe czy schematy somatyczne.

​

IBS i zaburzenia psychosomatyczne

Jednym z najlepiej przebadanych obszarów jest zespół jelita nadwrażliwego (IBS). W badaniach nad tzw. gut-directed hypnotherapy (hipnoterapią ukierunkowaną na oś mózg–jelita) stosowano zwykle 5–7 sesji hipnozy, porównując je z innymi formami leczenia – w tym z psychoterapią i standardową opieką medyczną.

• Klasyczne randomizowane badanie Whorwella i współpracowników opublikowane w The Lancet wykazało, że krótki cykl hipnoterapii przynosi istotnie większą redukcję objawów niż standardowe interwencje psychologiczne u pacjentów z ciężkim, opornym IBS: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/6150275/

• Kolejne badania i długoterminowe obserwacje (w tym Moser, Vlieger i in.) potwierdziły, że efekty uzyskane po kilku sesjach hipnozy utrzymują się nawet przez kilka lat, bez konieczności dalszej terapii:
  https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23419384/ oraz https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22310221/

• Przeglądy systematyczne i meta-analizy podsumowujące te badania wskazują, że skuteczność krótkiej hipnoterapii w IBS jest porównywalna lub wyższa niż w przypadku dłuższych interwencji psychologicznych: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25858661/

 

Ból kliniczny: porównywalne efekty w krótszym czasie

Podobne wnioski płyną z badań nad bólem przewlekłym i bólem proceduralnym.

• Meta-analiza Thompsona i współpracowników obejmująca kilkadziesiąt kontrolowanych badań wykazała, że krótkie protokoły hipnoterapii (często 4–8 sesji) prowadzą do istotnej redukcji subiektywnego odczuwania bólu, z efektami porównywalnymi do dłuższych programów psychoterapii bólu: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30790634/

• Nowszy przegląd systematyczny (Jones et al., 2024) potwierdza, że hipnoza jako interwencja wspomagająca może dawać klinicznie istotne efekty, mimo znacznie mniejszej liczby sesji: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11390056/

W praktyce oznacza to, że w obszarach silnie związanych z automatycznym przetwarzaniem sensorycznym i emocjonalnym hipnoza może być czasowo bardziej efektywna niż klasyczne formy terapii rozmową.

 

Lęk i stres: efekty porównywalne, ale zależne od kontekstu

W przypadku zaburzeń lękowych i stresu badania pokazują bardziej zróżnicowane wyniki. Meta-analizy sugerują, że 5–8 sesji hipnozy może przynieść redukcję objawów porównywalną do krótkich programów CBT (8–12 sesji), jednak efekty te są bardziej zależne od populacji, celu terapii i integracji z innymi metodami: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10807512/

Dlatego w tym obszarze hipnoza najczęściej rekomendowana jest jako metoda zintegrowana, a nie pełne zastępstwo psychoterapii.

 

Co mówią badania neurobiologiczne

Badania fMRI i EEG pokazują, że hipnoza realnie modyfikuje aktywność sieci mózgowych odpowiedzialnych za uwagę, kontrolę poznawczą i przetwarzanie bodźców. Zmiany te dotyczą m.in. sieci default mode network oraz połączeń kory przedczołowej z obszarami sensorycznymi, co stanowi neurobiologiczne wyjaśnienie wpływu hipnozy na automatyczne „programy” reakcji:
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19782614/ oraz https://academic.oup.com/cercor/article/27/8/4083/3056452

 

Jak należy to rozumieć odpowiedzialnie

Badania nie mówią, że hipnoza zawsze „zastępuje” psychoterapię. Pokazują natomiast, że:

• w określonych obszarach (IBS, ból, psychosomatyka, regulacja emocji czy zachowania automatyczne)

• przy jasno określonym celu

• i przy odpowiednio prowadzonym protokole

Kilka sesji hipnozy klinicznej może przynieść efekty porównywalne do dłuższych procesów psychologicznych.

Psychoterapia i hipnoza działają poprzez częściowo odmienne mechanizmy. Psychoterapia buduje narrację, relację i długofalowe strategie poznawcze. Hipnoza wpływa bezpośrednio na automatyczne procesy regulacyjne. Najlepsze efekty obserwuje się tam, gdzie metody te są rozsądnie integrowane.

​

W świetle aktualnych badań naukowych można stwierdzić, że hipnoza kliniczna jest udokumentowaną, skuteczną krótkoterminową interwencją w pracy z automatycznymi procesami podświadomości. W wybranych obszarach 5–8 sesji hipnozy może dawać efekty porównywalne do znacznie dłuższych form terapii psychologicznej. Nie czyni to hipnozy metodą uniwersalną, ale potwierdza jej wartość jako precyzyjnego narzędzia pracy procesowej, opartego na dowodach naukowych.